Article on other languages:
- → Siyahî sözcüğü bu sayfaya yönlendirilmiştir. Diğer manaları için Siyahî (anlam ayrımı) maddesine bakınız.
Zenci, Antropolojide insanların ayrıldığı ırklardan biri. Genel olarak zenci sözcüğü yalnızca bir ırkı değil, derileri kara olan tüm insanları kapsar. Zenci sözcüğü yerine siyah ya da siyahî sözcükleri de kullanılır. Batılı devletlerde yaygın olarak kullnılan Afro (Afrikalı) ve Karayipli sözcükleri de zaman zaman Türkçe'de kullanılır.
Konu başlıkları |
Kökenbilim
Zenci sözcüğü Türkçe'ye Arapça'dan geçmiştir. Arapça zenc sözcüğü "siyah" anlamına, zenci sözcüğü "siyahî" anlamına gelir.
Günümüzde hakaret kabul edilerek kullanılmayan "negro" sözcüğü Latince niger (siyah) sözcüğünden İspanyolca ve Portekizce'ye geçmiştir. Köle ticareti ile özdeşleşen bu sözcük Türkçe'ye zaman zaman zenci olarak çevirilse de Arapça kökenli "zenci" (siyahî) sözcüğü ile "negro" sözcüğü arasında anlam benzerliği haricinde bir dilbilimsel ilişki yoktur ve zenci kelimesi Türkçe'de hakaret anlamı taşımaz. Bununla birlikte zaman zaman kullanımından kaçınılır.
Fiziksel özellikler
Zenci ırıkın en belirgin oratak özelliği, derinin, iris vetüylerin bol miktarda melamin boya maddesi içermesi nedeniyle koyu renkli oluşudur. Renk sarı-kahverengi ya da kırmızdan, abanoz siyahına dek değişir. Bu koyu renkler Güneş ışınlarını soğurarak deri altındaki dokuları korurular. Öte yandan vücuttaki çok sayıdaki ter bezleri ısının dağılmasını sağlar. Deride çok az kıl bulunur. Saçlar genellikle kıvırcık, bazen de biber tanesi biçiminde örgülüdür. Ağız bölümleri oldukça etli, dişleri ise çok kuvvetlidir; çene kemikleri çok sağlam olup, uzun ve dışarı çıkıktır. Dudakları kalın ve sarkık; kulaklar küçüktür. Burnun aşırı geniş oluşu da sıcak ve özellikle nemli-nemli sıcak ortama uyma özelliğine bağlanır.
Coğrafya
Zenciler, ekvator ortamı ve bu ortamın orman, savan, çöl gibi çeşitli değişikliklerine uyma bakımından kendi içinde derin farklılıklar gösterir. Afrika, Asya ve Avustralya’ya yayılımış olan zecilerde birbirinden farklıdır. Beyaz ırkta ve Moğol ırıkında olduğu gibi, Zenicilerde de melezler görülür. Buna karşın zenciler, dünyada en az karışan, büyük göçlerle ana karakterini yitirmeyen ırklardan biridir. Zencilerin ana yurdu Afrika anakarası olmakla birlikte, tarih öncesi zamanlardaki göçlerle birçok kol, Güney Asya ve Avustralya ile Büyük Okyanus’daki adalara geçtiler. Zencilerin ayrııldığı başlıca soy dalları şunlardır:
Afrika Zencileri
Batı kıyılarında yaşayan Zenciler’in derileri koyu kahverendi ile siyah arasında değişir. Bunların kafası küçük ve uzunca, yüzleri basık, boyları ve kolları uzuna yakın, bacakları kısadır. Liberya’daki Kru, Nijerya’daki İbo ve Lvaj’lar bu soyun tipik örnekleridir. Aşağı Nil bölgesindeki Zenciler, Batı Afrikalı Zenciler’e benzer. Bir bölümü, beyaz ırktan olan hami soyuyla karışıktır. Nile çevresinde yaşayan bu Zenciler’e Nilotik adı verilir. Nil boylarında byaz ırkla karışan Zenciler’in bir kolu da Mısır Halkının bir bölümünü oluşturan Fellahlardır. Kuzeydoğu Afrika’da, özellikle Kenya’da yaşayan Zenciler de Nilotikler’e benzer. Bunlardan Masai, Nandi ve Suk boyları Hami soyuna ait özellikler gösterir. Bu arada Kuzeydoğu Afrika ile, Kuzeybatı Afrika’da Sudan ve Senegal boyları, Zenci ırkının tipik örnekleridir. Bunların boyları daha uzun, vücuttları biçimli, derileri koyu kahverengidir.
Asya Zencileri
Genellikle başka ırklara karışmıştır. Hindistan’daki Toda, Tamil ve Vedalar Beyaz ırk ile Zenci ırkın karışmasından ortaya çıkmadır. İnci çizgili, ince dudaklı ve düz saçlıdırlar. Malay Yarımadası’ndaki Semanglar ile Hint Okyanusu’ndaki Andaman Adaların’da yaşayan Zenciler, kısa boylu ufak yapılıdırlar. Bunlara Asya Pigmeleri adı verilir. Bu rada Yeni Gine ile Bormeo’da yaşayanlar da Zenci ırkındandırlar.
Okyanusya Zencileri
Burada yaşayan Zenciler her iki ırkla da karışıktırlar. Yeni Gine ve Borneo’da olduğu gibi bunlar da Küçük Zenci koluna Pağlıdırlar. Negrito adı verilen bu Zenciler’den Samoa, Solmon ve Hvai Adaları’nda yaşayanlar Moğol ırkı ve Beyaz ırkla karışmıştır. Renkleri açık kahverengi, boyları uzun ve düzgündür. Avustralya yerlileri de Zenci-Beyaz karışımır.
Amerika Zencileri
Zenciler ayrıca Güney ve Kuzey Amerika’da da önemli topluluklar oluştururlar. Bunlar anakaranın yerlisi değil, köle ticareti yoluyla götürülen Zencilerdir